Η περιοχή

Η Αγιά

Η Αγιά, χτισμένη στους πρόποδες του Κισσάβου, είναι πρωτεύουσα της παλιάς επαρχίας Αγιάς και σήμερα του ομώνυμου καλλικρατικού δήμου, και σύμφωνα με την απογραφή του 2021, έχει πληθυσμό τριών χιλιάδων κατοίκων. Ιδρύθηκε τα πρώτα χρόνια της οθωμανικής κατάκτησης και σύντομα, κυρίως χάρη στη σηροτροφία και τη βαφή κόκκινων νημάτων, εξελίχθηκε σε σημαντικό παραγωγικό, εμπορικό, οικονομικό και διοικητικό κέντρο. Σήμερα, στην περιοχή του δήμου Αγιάς καλλιεργείται κυρίως το μήλο, το αχλάδι, το κεράσι και το κάστανο. Για την προέλευση του ονόματος υπάρχουν πολλές εκδοχές: α) από το όνομα της εκκλησίας της Αγίας Άννας (Αγιάννα), β) από την αραβοτουρκική λέξη ayan (αγιάνης, Οθωμανός διοικητής), γ) από την αρχαία λέξη άγυια (δρόμος, σοκάκι). Στην περιοχή ρέει ο Άμυρος ποταμός που πηγάζει από τον Κίσαβο, περνάει μέσα από την Αγιά και χύνεται στη λίμνη Κάρλα. Η Αγιά απέχει από τη Λάρισα 36 χιλιόμετρα και 20΄από την έξοδο της Νέας Εθνικής Οδού Αθηνών – Θεσσαλονίκης προς Αγιά (κόμβος οδού Βόλου, 2^η έξοδος από Αθήνα, 3^η έξοδος από Θεσσαλονίκη).

Το κλίμα της Αγιάς είναι μεσογειακό, και με την ιδιαίτερη γεωγραφική της θέση, έχοντας εύκολη πρόσβαση στα βουνά του Κισσάβου, του Μαυροβουνίου και στα παράλια του νομού Λάρισας, αποτελεί έναν ελκυστικό τουριστικό προορισμό γεμάτο από φυσικές ομορφιές, με πλούσια παραδοσιακή αρχιτεκτονική, σημαντικό αρχαιολογικό ενδιαφέρον και ιδιαιτέρως μεγάλο θρησκευτικό πλούτο.

Ο δήμος Αγιάς διαθέτει ακτογραμμή 36 χιλιομέτρων στο Αιγαίο, από τον Ασπρόβραχο, την πλησιέστερη προς τη Μαγνησία παραλία, μέχρι το Δέλτα του Πηνειού, που περιλαμβάνει 10 χιλιόμετρα συνεχούς αμμώδους παραλίας από το λιμάνι Αγιοκάμπου μέχρι τη Βελίκα. Η κοντινότερη παραλία, ο Αγιόκαμπος, απέχει από την Αγιά 13 χιλ.

Αξιοθέατα

Το κάστρο της Βελίκας, της εποχής του Ιουστινιανού, κτισμένο στα ερείπια αρχαίας οχύρωσης καθώς και τα ερείπια του βυζαντινού κάστρου της Σκήτης.
Η πηγή φυσικού, πόσιμου, ανθρακούχου, κόκκινου νερού στο Κόκκινο Νερό. Το νερό οφείλει το χρώμα του στα μεταλλικά στοιχεία που περιέχει και θεωρείται ιαματικό. Κοντά στη πηγή υπάρχουν κολυμπήθρες για λουτροθεραπεία.
Το πανέμορφο δάσος Πολυδενδρίου (το πρώην βασιλικό κτήμα) 35.000 στρεμμάτων στις πλαγιές του Μαυροβουνίου, όπου βρίσκονται και δύο μεταβυζαντινά εκκλησάκια του 16^ου αιώνα. Έχει ανακηρυχθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση εθνικός δρυμός.
Το περίφημο φαράγγι της Καλυψώς, με καταρράκτες, βάθρες, γιγάντιους βράχους και μικρές λίμνες (4 χλμ από την Καρίτσα).
Το δασικό καταφύγιο στο Αριόπρινο, με πυκνή βλάστηση, γεμάτο από καστανιές, οξιές και βελανιδιές (4 χλμ από την Καρίτσα)
Η τεχνητή λίμνη της Σκήτης.
Το μονότοξο γεφύρι του Αλαμάνου (1858) στο δρόμο για τη Σκήτη.
Το πέτρινο γεφύρι στο Ομόλιο, στη θέση Περαταριά, μήκους 200 μ., που γεφύρωνε τον Πηνειό με 13 τόξα.
Το παλιό μεταλλείο ταλκ στη Γλυμμένη Μύλο.
Πολλά βυζαντινά και μεταβυζαντινά μοναστήρια και εκκλησίες

Μοναστήρια

Το βυζαντινό μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα (13^ος – 16^ος αιώνας), με τοιχογραφίες του 1724, θεμελιωμένο πάνω σε αρχαίο ναό του Δία, στο δρόμο για τη Μελιβοία.
Το πολυεθνικό, γυναικείο μοναστήρι του Τιμίου Προδρόμου στην Ανατολή (1550) που διατηρεί κτηνοτροφική μονάδα, καλλιεργεί και παράγει τοπικά προϊόντα.
Το Κομνήνειο μοναστήρι πάνω από το Στόμιο (της Κοίμησης της Θεοτόκου και του Αγίου Γεωργίου, 14^ος αιώνας).
Το μεταβυζαντινό μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων (1588), στο δρόμο για τον Αγιόκαμπο.
Το μοναστήρι του Ιωάννη Θεολόγου (18^ος αιώνας), κτισμένο στους λόφους πάνω από τη Βελίκα με θέα το Αιγαίο πέλαγος.

Εκκλησίες

Η βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας στον Αετόλοφο με τον επισκοπικό θρόνο στην κόγχη του ιερού βήματος (11^ος αιώνας), η βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας στη Βελίκα (12^ος αιώνας), η εκκλησία της Παναγίας στη Μελιβοία (1800), η εκκλησία της Παναγίας στο Βαθύρεμα (παλιό χωριό που δεν υπάρχει πια), στο 3^ο χλμ από την Αγιά.
Η μεταβυζαντινή εκκλησία του Σωτήρος στην Άνω Σωτηρίτσα.
Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Μεταξοχώρι (1663).
Οι εκκλησίες των Αγίων Αντωνίων, του Αγίου Γεωργίου, της Κοίμησης της Θεοτόκου, της Αγίας Τριάδας και του Αγίου Νικολάου στην Αγιά.

Κτίσματα

Το παλιό υδραγωγείο με τις 8 καμάρες στο Μεταξοχώρι (18^ος αιώνας)
Το αρχοντικό Αλεξούλη στην Αγιά (18^ος αιώνας) καθώς και άλλα αρχοντικά στην Αγιά και το Μεταξοχώρι.
Το αρχοντικό Φάβρ στο Μεταξοχώρι (1876).
Το παλιό παρθεναγωγείο στο Μεταξοχώρι (1881).
Το κηροπλαστείο Χατζημιχάλη στο Μεταξοχώρι.

Ορεινοί οικισμοί

Μεταξοχώρι (1,9 χλμ), Μεγαλόβρυσο (6,7 χλμ.), Ανατολή (17,4 χλμ), Σκήτη (11 χλμ), Σκλήθρο (27,5 χλμ), Άνω Σωτηρίτσα (8,4 χλμ), Μελιβοία (8,6 χλμ).

Παραλίες

Ασπρόβραχος, Γλυμμένη Μύλος, Ρακοπόταμος, ακτή Παπακώστα, Παραλία Πολυδενδρίου, Αγιόκαμπος, Σωτηρίτσα, Βελίκα, Βραχάκια, κάβος Δερματά, Παλιουριά, Κουτσουπιά, Κόκκινο Νερό, Τσλιγιώργης, Πλατιά Άμμος, Καλύβι, Πηγάδι, Ψαρόλακκας, Παναγιά, Στόμιο (Τσάγεζι), Αλεξανδρινή, Στρίτζος-Δέλτα Πηνειού.

[με έντονη γραμματοσειρά σημειώνονται οι παραλίες με στοιχειώδη έστω τουριστική υποδομή]

Εκδηλώσεις

Πασχαλόγιορτα: Την Τρίτη ημέρα του Πάσχα στο Μεγαλόβρυσο.
Γιορτή λουλουδιών – άνοιξης: Την Πρωτομαγιά στην Ανάβρα.
Γιορτή κερασιού: Τον Ιούνιο στο Μεταξοχώρι.
Μέρες Αλωνάρη: Τέλος Ιουνίου στην Ποταμιά.
Εκδηλώσεις Κουτσουπιάς: Τον Ιούλιο-Αύγουστου στην Κουτσουπιά, Διήμερο Φεστιβάλ φωτογραφίας.
Στο φως του φεγγαριού με θέα το Αιγαίο: Τον Ιούλιο στη Σκήτη.
Γιορτή της σαρδέλας : τον Ιούλιο στο Στόμιο.
Γιορτή καλαμποκιού και ακτινιδίου: Τον Αύγουστο στο Ομόλιο.
Κόκκινη βραδιά: Τον Αύγουστο στο Κόκκινο Νερό.
Πανσέληνος του Αυγούστου στο Κάστρο της Βελίκας.
Από τον Όλυμπο στο κύμα: Φεστιβάλ Περιφέρειας Θεσσαλίας (Ιούλιος-Αύγουστος).
Αγιώτικο πανηγύρι (31 Αυγούστου – 6 Σεπτεμβρίου).

Τριπλή γιορτή: Η γιορτή των αγίων Αντωνίων (31 Αυγούστου), η απελευθέρωση της πόλης από τους Οθωμανούς (1 Σεπτεμβρίου), και η γιορτή μήλου. Το πανήγυρι διαρκεί από την 1^η έως τις 6 Σεπτεμβρίου.

Πανθεσσαλική γιορτή ανταλλαγής παραδοσιακών σπόρων: Το Σεπτέμβριο στο μοναστήρι του Τιμίου Προδρόμου στην Ανατολή.
Γιορτή μανιταριού: Τον Οκτώβριο στην Ανατολή ή στο Σκλήθρο, εναλλάξ.
Γιορτή κάστανου: Τον Οκτώβριο στην Καρίτσα και στη Μελιβοία.
Τα δώρα της γης: Τον Οκτώβριο στη Σκήτη.